De gemeenten in ons land zien zich geconfronteerd met veel onzekerheden, veel ingewikkelds en weinig overeenstemming over koers en innovatie. Het gevolg daarvan is, dat kleine stapjes plaats vinden en er veel ruzie is. Meer dan ooit tevoren misschien wel.

Ondanks de massale voornemens tot meer participatieve democratie zien we bijvoorbeeld maar weinig reuring en nog minder innovatie op dit terrein.

Hoe is dit te verklaren?
Allereerst de onzekerheid:
De voornaamste financier van de gemeenten, het rijk, heeft weliswaar globale voornemens tot krimp en decentralisatie geformuleerd maar de uitwerking ontbreekt.
Bij decentralisatie door het rijk is een greep in de kas niet ongebruikelijk maar de omvang is onbekend evenals de additionele belasting van decentraal bestuur na de decentralisatie.
De afwijkende perspectieven van PVV en andere nieuwvormen op cultuur, immigratie en nog een paar zaken werpen dreigende schaduwen vooruit. De natuurlijke neiging van veel traditionele partijen is om een beetje op te schuiven in de richting van de nieuwkomer. Dat gebeurde met Fortuyn en nu weer. In diezelfde partijen ontstaat daardoor veel ruzie tussen de marketeers  die pleiten voor opschuiven en de preciezen, die zich daartegen verzetten. Zie het CDA en in mindere mate de PvdA.

De ingewikkeldheid ontstaat vooral doordat geleidelijk duidelijk wordt dat de politiek en wellicht gemeentelijke politiek in het bijzonder eigenlijk geen fundament meer heeft. Wat de overheid nu precies moet doen en nalaten, is vanouds een ideologische kwestie, maar deze heeft schrijnende aspecten gekregen doordat ook de wetenschap in toenemende mate divergerende gezichtspunten ontwikkelt. Dubbele dissensus is het gevolg, zowel over waarden als over kennis. We noemen dat kwaadaardige of ontembare problemen. Daar is wel mee om te gaan, maar dat vraagt samenwerking tussen bestuurders, ondernemers, burgers en wetenschappers in een intensiteit, die veelal niet is op te brengen.
Iets dergelijks geldt voor tal van andere vraagstukken ook.

Bovendien is er een stroom aan publicaties, films en andere uitingen verschenen waaruit ernstige twijfel aan de effectiviteit van veel beleid is gevoed. Of het nu gaat om jeugdzorg, huisvesting van onderwijs, wijk- en gebiedsontwikkeling, armoedebeleid, etc.etc., steeds weer blijkt dat professionaliteit te kort schiet en politieke sturing uitermate gebrekkig of zelfs desastreus is. Over de aard van noodzakelijke maatregelen tot verbetering bestaat al evenmin overeenstemming.

Onzekerheid en ingewikkeldheid leiden vaak tot kramp. Iedereen wil houden wat hij heeft. Dogmatiek gaat overheersen. Gespannen verhoudingen tussen vertegenwoordigers en achterbannen zorgen ervoor, dat de vertegenwoordigers zo weinig mogelijk risico willen lopen. Grip en control zijn populair binnen de gemeentelijke organisatie.  Het overlaten van zaken aan anderen, aan burgers, aan wijken, aan ondernemersgroeperingen is dan wel het laatste wat opkomt. Dat zou immers leiden tot verlies aan grip en control. Het bestuur sluit zich op. Veel bestuurders en ambtenaren verklaren buiten de reikwijdte van microfoons dat zij dit ook wel zien en betreuren. Maar slechts zeer weinigen zijn bereid de consequenties van hun eigen redeneringen te aanvaarden en naar buiten te treden met de conclusie dat de huidige vorm van besturen failliet is en dat het absoluut noodzakelijk is om met burgers, organisaties en ondernemers aan tafel te gaan in een constitutioneel beraad over de vraag hoe de publieke zaak op andere wijze te behartigen, hoe de passie en deskundigheid van burgers te gebruiken, hoe de noodzakelijke samenspraak met wetenschappers te organiseren, hoe nieuwe noties over effectiviteit te ontwikkelen.

Kramp leidt tot angst en angst is een slechte raadgever.